EBENEZER ROJT

Jacek Żakowski broni prezydenta Komorowskiego
albo solidarność dyslektyków

Sprawa błaha i anegdotyczna, ale dobra jako ćwiczenie z logiki. W marcu 2011 po tragicznym trzęsieniu ziemi Pan Prezydent Bronisław Komorowski wpisał się do księgi kondolencyjnej wyłożonej w ambasadzie Japonii następująco:

Łączymy się, w imieniu całej Polski, z narodem Japonii w bulu i w nadzieji na pokonanie dramatu katastrofy która dotknęła Japonię i poruszyła cały świat [1].
Jest to wprawdzie zdanie rytualne, ale nie najzgrabniej sformułowane i z dość swobodną interpunkcją. Naprawdę kompromitujące były jednak dwa błędy ortograficzne ("bulu" i "nadzieji"), toteż przeciwnicy Pana Prezydenta mieli wiele radości, zwolennicy zaś głowili się, jak ów wstyd umniejszyć. Do tych ostatnich należał także Jacek Żakowski. Uznał, że najlepiej wybroni prezydenta, sugerując, jakoby cierpiał on dysleksję:

Większość pewnie się zdziwi. Ale dla mniejszości, do której należę, ortograficzna wpadka prezydenta nie jest powodem do drwin czy ubolewania. Dla nas to powód do radości. [...] Nie wiem, czy prezydent jest jednym z nas - dyslektyków. Ale "bul" na to wskazuje. Jeśli jest, to pewnie o tym nie wie, bo w jego pokoleniu dysleksja nie była jeszcze powszechnie diagnozowana. Wiele cierpiących na dysleksję inteligentnych i uzdolnionych... etc. etc. [2].
Obrona taka wydaje się nieco ryzykowna. Według obecnego stanu wiedzy dysleksja łączy się ze zmianami anatomicznymi w mózgu oraz z problemami natury psychiatrycznej [3]. Po przełożeniu na język potoczny obrona Żakowskiego sprowadzi się zatem do przekonania, że prezydent ma "coś z głową". Będzie to przekonanie krzywdząco uproszczone, ale trudno od szerokich kół wymagać subtelnych rozróżnień medycznych. Wiadomo również, że dysleksja szczególnie często łączy się z ADHD [4], a ta przypadłość wiercących się dzieci, które np. pierwsze siadają, pierwsze jedzą itp. [5], to kiepska rekomendacja dla polityka, zobowiązanego zawsze zachowywać spokój i zimną krew. A przynajmniej stosować się do wymogów protokołu dyplomatycznego.

Jacek Żakowski najprawdopodobniej w ogóle nie wziął tego pod uwagę. Chciał tylko sprytnie kpiny z Bronisława Komorowskiego sprowadzić do poziomu kpin "z jąkałów, łysych, inwalidów na wózkach, staruszek o laskach i dzieci cierpiących na autyzm". Taki mały szantaż moralny: kto śmieje się z prezydenta-dyslektyka, ten jest prostakiem. Ale w niepohamowanej pasji odwracania kota ogonem (dyslektyczne ADHD?) napisał jeszcze coś więcej:

Dla dyslektyka najgorsze w tym zamieszaniu były jednak słowa prezydenta, który przepraszając za swój wpis do japońskiej księgi kondolencyjnej, mówił o "kompromitującym błędzie ortograficznym". Przepraszam, ale w jakim sensie błąd ortograficzny jest - zdaniem prezydenta - kompromitujący?
I tu pora na małe ćwiczenie z logiki. Przesłanka większa: "Błąd ortograficzny w jednozdaniowym uroczystym wpisie, do którego zawczasu można było się przygotować, jest zawsze kompromitujący". Przesłanka mniejsza: "Bronisław Komorowski popełnił błąd ortograficzny w jednozdaniowym uroczystym wpisie, do którego mógł się zawczasu przygotować". Wniosek: "Bronisław Komorowski popełnił błąd kompromitujący". To właśnie w tym sensie błąd ortograficzny prezydenta był kompromitujący. Nie jest kompromitujący błąd ortograficzny w prywatnych notatkach. Nie musi być kompromitujący błąd ortograficzny w tekście publicznym, ale pisanym na gorąco. Natomiast zawsze kompromituje błąd w krótkim publicznym tekście, który mógł być z góry obmyślony i sprawdzony.

Ewentualna dysleksja nie ma tu nic do rzeczy, a na pewno nie jest okolicznością łagodzącą. Wręcz przeciwnie! Jeśli Bronisław Komorowski wie, że ma kłopoty z ortografią (a takie rzeczy w jego wieku wie się i bez specjalnej diagnozy), to tym bardziej winien jest kompromitującego zaniedbania i niechlujstwa przy wpisywaniu kondolencji. Mógł przecież tego jednego zdania nauczyć się na pamięć. W ostateczności mógł posłużyć się karteczką ze ściągą. A jeśli o tym wszystkim w nawale pracy zapomniał, zawsze jeszcze mógł poprosić, by bliska i kompetentna osoba dyskretnie zerknęła mu przez ramię i skontrolowała ortografię.

Nie był przecież w ambasadzie Japonii sam. Zdanie z "bulem" podpisała bowiem również żona Pana Prezydenta, Pani Anna Komorowska, magister filologii klasycznej.

[1] Gafa prezydenta. Błędy ortograficzne w księdze kondolencyjnej, Gazeta.pl, 17 marca 2011 r. Wg Gazety prezydent napisał: "Jednoczymy się w imieniu całej Polski z narodem Japonii w bulu i w nadzieji na pokonanie skutków katastrofy", ale na dołączonym do notatki zdjęciu widać co innego. Podaję więc tekst za zdjęciem.

[2] Jacek Żakowski, Znamy ten bul, "Gazeta Wyborcza", 21 marca 2011.

[3] "Dysleksja jest związana ze zmianami anatomicznymi w mózgu". Zob. The MIT Encyclopedia of the Cognitive Sciences, red. Robert A. Wilson i Frank Keil, MIT Press 2001, s. 250. O tym, że wraz z dysleksją mogą występować problemy natury poznawczej, psychiatrycznej lub neurologicznej, można przeczytać na poprzedniej stronie. Zwięzły przegląd takich zmian anatomicznych podaje Gavin Reid w: Dyslexia. A Practitioners Handbook. Fourth Edition, Wiley-Blackwell 2009, rozdział 2: "Explaining Dyslexia. The Range of Research". Obszerniejszy, ale bez uwzględnienia nowszych badań: Alan A. Beaton, Dyslexia, Reading and the Brain. A Sourcebook of Psychological and Biological Research, Psychology Press 2004, cała część druga "The Biological Context". Na szczególne znaczenie zmian w móżdżku wskazują Roderick I. Nicolson i Angela J. Fawcett w: Dyslexia, Learning, and the Brain, The MIT Press 2008, rozdział 5: "Dyslexia and the Cerebellum". O uwarunkowaniach genetycznych rozwoju kory mózgowej w związku z dysleksją zob. The Dyslexic Brain. New Pathways in Neuroscience Discovery, redakcja Glenn D. Rosen, Lawrence Erlbaum Associates 2006, cała sekcja 2: "The Genetics of Dyslexia and Cortical Development". O związku dysleksji z problemami natury psychiatrycznej zob. Kytja K.S. Voeller, Dyslexia w: Pediatric Neuropsychiatry, redakcja C. Edward Coffey i Roger A. Brumback, Lippincott Williams & Wilkins 2006, podrozdział: "Dyslexia and Psychiatric Comorbidity" na stronie 353.

[4] "ADHD jest najczęstszą psychiatryczną nieprawidłowością związaną z dysleksją" (ADHD is the most frequent psychiatric disorder associated with dyslexia). Abstrakt artykułu: Huc-Chabrolle M, Barthez MA, Tripi G, Barthélémy C, Bonnet-Brilhault F., Psychocognitive and psychiatric disorders associated with developmental dyslexia. A clinical and scientific issue, "L'Encéphale", 36(2), kwiecień 2010 [PMID 20434636]. Wg niektórych badań aż 50% dzieci z dysleksją cierpi na ADHD. Zob. Dyslexia in Context. Research, Policy and Practices, red. Gavin Reid i Angela Fawcett, Whurr Publishers 2004, s. 327. Współwystępowanie ADHD i learning disorders (a więc i dysleksji) uznaje za potwierdzone również DSM-IV na stronie 47.

[5] Jak podała prasa, na spotkaniu z Angelą Merkel i Nicolasem Sarkozym w Wilanowie (luty 2011) Bronisław Komorowski, gospodarz spotkania, niespodziewanie usiadł pierwszy. W tym samym miesiącu podczas spotkania z przedstawicielami Związku Polaków na Litwie prezydent zaczął z apetytem zajadać jeszcze w trakcie wygłaszanego na jego cześć przemówienia.